![Home](Obrazy/przyciski/button50.gif)
Kopanicka drużyna Powstańców
Wielkopolskich 1918-1919
![](Obrazy/gmina%20siedlec/IMG_6126.jpg)
Patron szkoły w Kopanicy
Kopanicka Drużyna
Powstańców Wielkopolskich jest kandydatem do nadania imienia Szkole
w Kopanicy. Dzieci, wnuki i prawnuki, praprawnuki powstańców z tej
drużyny chodziły i chodzą do szkoły kopanickiej. Jan Rosiński w swym
dziele "Gród nad Obrą" opisując przebieg jednej z uroczystości w
przedwojennej Kopanicy, tak przedstawia zakończenie jednej z nich:
"Na scenie, za mównicą, siedzieli Powstańcy ze sztandarem koła
Związku Inwalidów Wojennych w Kopanicy, na sali społeczeństwo
Kopanicy, wówczas wioski – wójtostwa. Uroczystość została zakończona
małą częścią artystyczną i odczytaniem postulatów Powstańców pod
adresem władz powiatowych o pracę i stałe lub okresowe zasiłki
pieniężne dla uczestników powstania jak i dla wdów i sierot.
Postulaty zostały bez odpowiedzi". Być może nadając Szkole w
Kopanicy imię Kopanickiej Drużyny Powstańców Wielkopolskich, dając
uczniom Prapradziadka za Bohatera który walczył o ich Małą Ojczyznę
i tę Dużą Polskę – będziemy mogli podziękować Im za to co także dla
nas zrobili. Mając za patrona naszych lokalnych bohaterów mamy
możliwość wychowywania patriotycznego młodzieży poprzez miłość do
małej również do wielkiej Ojczyzny. Jednocześnie w czasach tak
dramatycznie przeżywających kryzys autorytetów możemy dać jej za
wzór ludzi (niejednokrotnie ich przodków) którzy potrafili poświęcić
i zaryzykować nawet życie dla innych, w tym również i za nich. W
skład Kopanickiej drużyny Powstańców Wielkopolskich wchodzili
powstańcy z Kopanicy, Jaromierza, Małej Wsi, Wielkiej Wsi i Wąchabna
a przez to identyfikują z nią mieszkańcy miejscowości naszego obwodu
szkolnego a zatem będzie doskonale bohater ten wiązał całą
społeczeność naszej szkoły.
Zarys przebiegu Powstania Wielkopolskiego w
naszej okolicy.
Kopanica, Jaromierz, Mała Wieś, Wielka Wieś i
Wąchabno w chwili wybuchu Powstania Wielkopolskiego leżały w
powiecie babimojskim, choć siedziba Landrata (starosty) znajdowała
się Wolsztynie w budynku obecnego Starostwa. Powiat został włączony
do Prus w wyniku drugiego rozbioru Polski w 1793 r. Od początku
trwania utraty niepodległości społeczeństwo polskie powiatu podjęło
różne formy walki o niepodległy byt narodowy. Potyczka w Kargowie z
wkraczającym oddziałem pruskim żołnierzy kapitana Więckowskiego
zainicjowała walkę, którą zakończyło zwycięskie Powstanie
Wielkopolskie 1918-1919 roku. W chwili wybuchu Powstania
Wielkopolskiego 1918-1919, w Poznaniu i rozpoczęcia walk
powstańczych 27 grudnia 1918, polskie społeczeństwo powiatu ( liczba
Niemców sięgała połowy jego mieszkańców) przygotowało się do
konfrontacji zbrojnej. Zainicjowały ją oddziały powstańcze z
sąsiednich powiatów walką o Rakoniewice (3 stycznia1919) i
Rostarzewo (5 stycznia 1919 roku). Następnie po odparciu kontraktu
niemieckiego skoncentrowane w Rakoniewicach oddziały powstańcze ze
wschodniej części powiatu zdobyły siedzibę landrata powiatu
babimojskiego- Wolsztyn (5 I 1919).Skoncentrowane w tym mieście
oddziały powstańcze z niemal całego powiatu babimojskiego
przeprowadziły 11 I 1919 .koncentryczny atak na Kopanicę, po
zdobyciu której zajęły Babimost i Kargowę i dokonały wypadu na Nowe
Kramsko. Jednocześnie, w wyniku działań powstańców w południowej
części powiatu - w Przemęcie , utworzono 6 I 1919 roku kompanię
powstańczą, zatrzymano atak niemiecki i wsparto działa-nia
powstańcze w północnej części powiatu wschowskiego, zajmując potem
Wieleń, Mochy i Kaszczor. W lutym oddziały niemieckie rozpoczęły
ofensywę, w wyniku której mimo zaciętego oporu, oddziały powstańcze
zostały zmuszone do opuszczenia, po krwawych walkach Babimostu i
Kargowy.
Zdobycie Kopanicy 11 stycznia 1919 r.
Po zdobyciu Wolsztyna celem powstańców stało się
miasteczko Kopanica.Chcąc poznać zamiary i siły Niemców ppor. Siuda
wysłał 10 stycznia na pojeździe szynowym w kierunku Kopanicy patrol
pod dowództwem marynarza Janusa. Zwiadowcy nie dojechali do celu,
gdyż w lesie pod Jaromierzem zostali zaatakowani przez Niemców.
Wieczorem tego samego dnia, chcąc wprowadzić w błąd Niemców z
Kopanicy, dowódca oddziałów powstańczych z Wolsztyna nakazał im
marsz w kierunku Zbąszynia przez Siedlec. Po dojściu do Siedlca
liczące 580 powstańców zgrupowanie zostało podzielone na cztery
oddziały mające koncentrycznie zaatakować Kopanicę. Kompania
stęszewska ppor. Szyftera otrzymała polecenie połączenia się w
Podborowie z drużyną chobienicką i wspólnego zaatakowania miasta od
północy, kompania wielichowska ppor. Szcześniaka od wschodu, razem z
nią kompania wolsztyńska dowodzona przez ppor. Tomiaka zaatakować
miała z kierunku Żodynia, natomiast oddział sierż. Żaka po obejściu
Jaromierza uderzyć na miasto od południa. Oddziały prowadzone przez
przewodników z okolicznych wiosek miały dotrzeć na pozycje do
godziny 3 aby rozpocząć atak o godzinie 4 na znak białej rakiety. W
czasie zajmowania pozycji oddział ppor. Tomiaka, został dostrzeżony
przez Niemców z wiatraka znajdującego się wówczas przed Kopanicą i
zaatakowany. Tomiak chcąc uniknąć zaalarmowania Niemców z Kopanicy
zaatakował pozycję nieprzyjacielską nie czekając na umówiony sygnał,
a po jej zdobyciu, wykorzystując ten sukces, zajął stację kolejową.
Pozostali powstańcy słysząc strzelaninę również przypuścili atak w
wyznaczonych kierunkach: kompania ppor. Sztyfera razem z oddziałem
chobienickim, pomimo silnego ostrzału, zajęła północną część miasta.
Kompania wielichowska napotkała w rejonie kościoła ewangelickiego
silny opór Niemców. Niemcy uzbrojeni w lekki karabin maszynowy
ostrzeliwali powstańców z wieży kościelnej. Dowódca kompanii ppor.
Szcześniak zażądał kluczy do kościoła od rodziny pastora Otto,
mieszkającej w budynku po drugiej stronie ulicy, lecz ich nie
otrzymał. Wówczas wydał rozkaz jednemu z żołnierzy, który był
saperem, aby otworzył zabarykadowane od środka drzwi. Zadanie
zostało wykonane przy pomocy dwóch granatów ręcznych. Również
oddział rakoniewicki sierż. Żaka zaatakował Niemców od południa.
Okrążeni Niemcy zaczęli wycofywać się do Kargowy przez most i
przygotowaną wcześniej kładkę. W walce, która trwała 3 godzin,
został ciężko ranny 1 powstaniec a kilku odniosło lekkie rany.
Zdobyto 14 ciężkich i 6 lekkich karabinów maszynowych, cztery
jaszcze artyleryjskie na amunicję, 14 koni, 70 cetnarów mąki, 2 duże
kuchnie polowe i umundurowanie, większą ilość amunicji oraz wzięto
do niewoli 140 jeńców. Ich znaczenie podkreślił rozkaz Dowództwa
Głównego w Poznaniu :” Odważny atak oddziałów ......uwieńczony
zabraniem Kopanicy , oddał sprawie Ksiestwa Poznańskiego cenną
przysługę".
Kopanicka drużyna Powstańców Wielkopolskich
Jedną z drużyn powstańczych powstałych na terenie
Gminy Siedlec była drużyna kopanicka. W jej skład weszli ochotnicy z
okolicznych miejscowości. O udziale ochotników z Wąchabna wspomina
dowódca kompanii wielichowskiej ppor. Kazimierz Szcześniak:
”Zgłosiło się do mnie pięciu ochotników z Wąchabna .Po dokładnym
wywiadzie, trzem z nich wydałem polecenie , aby wrócili z powrotem i
zarządzili dyskretnie w Małej Wsi i Wąchabnie zamknięcie psów ,
których szczekanie mogło by zdradzić nasze zbliżanie się. Rozkaz ten
został doskonale wykonany”. Po zdobyciu Kopanicy zorganizowana
została Kopanicka Drużyna Powstańców Wielkopolskich. „ Z dużą
gorliwością i zapałem ( jak wspomina ppor. K. Szcześniak) zajął się
werbowaniem i organizacją sierżant Szawba Wawrzyn. Pomocnym był mu w
tej pracy kapral Kaptur Franciszek i Dąbrowski Stanisław. Oprócz
wymienionych, na mój pierwszy apel zgłosiło się 45 ochotników z
rejonu Kopanicy i Kargowy. Ze względu na późniejsze dla Polski
niekorzystne ustalenie granicy zachodniej , duża ilość tych
powstańców nie wróciła do swoich zagród rodzinnych, które pozostały
po zachodniej strony granicy ”. Działania te wspierał proboszcz
kopanicki ks. Władysław Czarnecki. Walkę w obronie Kopanicy stoczyła
kopanicka drużyna powstańcza 30 stycznia 1919 r. Niemieckie oddziały
atakowały miasteczko od strony południowej. Oddział kopanicki
walczył w rejonie cmentarza”. Karabin maszynowy obsługiwany przez
dzielnego powstańca Kaptura Franciszka, prażył tyraliery niemieckie
, które pod osłoną krzaków zbliżały się do miasta na odległość 500
metrów. W tym momencie zagrały karabiny maszynowe kompanii
wielichowskiej. Nieprzyjaciel przykuty do ziemi rozpoczął powoli
cofanie się zamienione następnie w ucieczkę” - relacjonuje K.
Szcześniak. Również po zdobyciu przez Niemców Kargowy 13 lutego
drużyna kopanicka stawiła opór oddziałom niemieckim które
zaatakowały miasteczko ścigając wycofujących się po krwawych walkach
o Kargowę powstańców wielichowskich. Tutaj też oddamy głos ppor.
K.Szcześniakowi: „ Pierwsza obronę Kopanicy zorganizował dowódca
drużyny kopanickiej sierżant Szwaba wstrzymując nieprzyjaciela,
który w sile jednej kompanii nacierał od strony Jaromierza (Starego)
na Kopanicę. Drużyna kopanicka poniosła poważne straty od ognia
ciężkich karabinów maszynowych i minomiotów. Ciężko ranni zostali :
Szwaba Józef, dwaj bracia Pawelscy, Dąbrowski Władysław (syn) i
Dąbrowski Stanisław (ojciec) ciężko kontuzjowany. Lekkie rany
otrzymali : Dąbrowski Maksymilian, oraz Grzela, natomiast powstańcy
Brychcy i Jarzyna zostali poważnie kontuzjowani”.
W skład kopanickiej drużyny powstańczej wchodziła
również rodzina Sewohlów. Tragicznie „ poległa 20.5. 1919 r. jako
ofiara zmartwy-chwstającej Ojczyzny Polskiej” Anna -pochowana
została na cmentarzu w Kopanicy gdzie spoczywają również inni
powstańcy z tej drużyny.
Po zakończeniu walk powstańczych wyznaczono
granicę Polski przebiegającą w miejscu które obronili Powstańcy
Wielkopolscy Kopanickiej Drużyny Powstańczej.
Ks. Władysław Czarnecki,ur. 28 grudnia 1861 w
Kamienicy ((pow. wągrowiecki). Był synem Mikołaja, nauczyciela
miejscowej szkoły ludowej i Anny z Żuromskich.Często podkreślał
swoją polskość. Był ultramontaninem z przekonań, angażował się w
ruchu polskim głównie w okresie wyborów do parlamentu Rzeszy i sejmu
pruskiego. Brał udział w zebraniach wyborczych w Wolsztynie, gdzie
był elektorem podczas wyborów do sejmu pruskiego w 1908. W 1911
został sekretarzem polskiego powiatowego Komitetu Wyborczego na pow.
babimojski. Władze pruskie zarzucały mu, że przyczynił się do
bojkotowania przez Polaków fryzjera, Niemca działającego w ruchu
antypolskim. Był członkiem rady nadzorczej kasy
oszczędnościowo-pożyczkowej i patronem miejscowego Katolickiego
Towarzystwa Robotników Polskich, w 1911 liczyło 165 członków. Jego
stosunek do niemieckich dzieci i nauczycieli nie budził nigdy
zastrzeżeń ze strony władz. Był sekretarzem wiecu wyborczego do
Powiatowe Rady Ludowej w Wolsztynie, który odbył się 24 listopada
1918 r. Należał do inicjatorów polskiej akcji zbrojnej w powiecie
babimojskim . Wspierał utworzenie kopanickiej drużyny powstańczej
powstał po oswobodzeniu miasteczka 11.01.1919r. Naraziło go to się
na dotkliwe represje niemieckie. Niemcy podejrzewali go o ujawnienie
planu zdobycia Kopanicy, stąd przez cztery tygodnie był internowany,
by następnie ratować się ucieczką. Wyznaczono nawet za schwytanie
zbiegłego księdza nagrodę w wysokości 2 tysięcy marek. Otrzymał na
parafię w Murzynnie na Kujawach, gdzie podjął społeczną działalność
zostając wiceprezesem Kółka Rolniczego i wiceprezesem Ochotniczej
Straży Pożarnej. Tutaj zmarł 10 maja 1932 r. i tam został pochowany.
Wykaz członków Drużyna kopanickiej
zorganizowanej w czasie od 10 do 18 stycznia 1919 roku:
1.Abraś Andrzej - z Kargowy
2.Brambor Stanisław - z Kargowy
3.Brychcy Stanisław - z Kargowy
4.Brychcy Piotr - z Kargowy
5.Brudło Andrzej - z Kargowy
6.Brudło Wojciech - z Kargowy
7.Chanysz Tomasz - z Kargowy
8.Cieślik Benedykt , ur. 20.II.1901-z Kargowy
9.Chłopek Tomasz- z Wąchabna
10.Dąbrowski Maksymilian, ,ur.30VIII.1898 kapral – z Kopanicy
11.Dąbrowski Stanisław, ur. 27 V 1872 współorganizator oddziału – z
Kopanicy
12.Dąbrowski Władysław, ur. 2 V 1901, z Kopanicy ranny w nogę 12 II
1919
13.Dudka Feliks, ur. 12 V 1900 - z Kargowy
14.Frytsze Jan, ur.25 XI. 1900-z Małej Wsi
15.Frytsze Karol , ur 10. IX 1896 -z Małej Wsi
16.Grzela Antoni – z Wielkiej Wsi
17.Grzela Tomasz – z Wielkiej Wsi
18.Jagoda Tomasz – z Kopanicy
19.Jarzyna Czesław – z Kargowy
20.Jarzyna Feliks – z Kargowy
21.Jarzyna Władysław – z Kargowy
22.Kaptur Franciszek, plutonowy, organizator oddziału w rejonie
Kargowy
23.Matys Paweł – z Wąchabna
24.Moder Jan , ur. 20 I 1900 -z Wąchabna
25.Mose Paweł , ur. 17. I 1897 – z Kopanicy
26.Napierała Ambroży – z Małej Wsi
27.Nawrocki Michał – z Kopnicy
28.Nowak Franciszek, ur.30 VIII 1888 z Małej Wsi
29.Nowak Jan, ur 14 VII 1900 z Małej Wsi
30.Nyczka Paweł – z Wąchabna
31.Patelski Jan z Kopnicy, ciężko ranny 12 II 1919 od pocisku
artyleryjskiego
32.Pawelski Franciszek z Kopanicy
33.Pawelski Jan , ur.1885 z Kopanicy
34.Piskosz Jan z Kargowy
35.Prządka Jan z Wielkiej Wsi
36.Prządka Paweł z Wielkiej Wsi
37.Przybyła Ignacy z Wąchabna
38.Przybyła Jacek ur. 14 VIII 1900 z Wąchabna
39.Przybyła Piotr z Wąchabna
40.Radom Ignacy z Małej Wsi
41.Radom Wiktor z Małej Wsi
42.Raszka (Raszke ?)Franciszek z Wąchabna
43.Rajmon (Rajman ? ) Tomasz z Wąchabna
44.Rożek Wojciech – z Kopanicy
45.Skarba Józef – z Kopanicy
46.Sewohl Weronika z domu Mania z Nowego Jaromierza
47.Sewohl Anna, ur. 28.I.1902. Zmarła z ran 20 V 1919. Spoczywa na
cmentarzu w Kopanicy
48.Swat Józef z Wojnowa
49 Szewczyk Dominik z Wąchabna
50.Szpiralski Jan z Małej Wsi
51.Szpiralski Teodor, ur 13 IX 1894 z Małej Wsi
52.Szwaba Jan, ur. w lipcu 1897, - z Kopanicy
53.Szwaba wawrzyn, ur.30 VII 1873, z Kopanicy, plutonowy -
organizator i dowódca drużyny
54.Tobys Andrzej z Kargowy ranny w w ramię 12 II 1919, odłamkiem
granatu.
55.Tobys Franciszek – z Kargowy
56.Utrata Jan, ur 27 III 1919 – z Kargowy
57.Wajman Stanisław – z Kargowy
58.Wawrzynowicz Antoni, ur. 2 VI 1901 z małej Wsi
59.Wechterowicz Franciszek z Kargowy (?)
Dariusz Poszwiński
Nauczyciel szkoły w Kopanicy
Prezes Towarzystwa Pamięci Powstania
Wielkopolskiego 1918-1919 Koło Gminy Siedlec
|